Thursday, 25 April 2013

Πύργοι Θερμής


Μια βρύση επάνω στο δρόμο, στους Πύργους Θερμής, αναδύει την αίγλη της τότε εύπορης ανερχόμενης τάξης της Μυτιλήνης.  Και σήμερα, όποιος τη δει θα διακρίνει την αριστοκρατικότητά της. Από λευκό μάρμαρο με γκρίζα νερά, λιτή μεν, χωρίς αυτό να την μειώνει. Το σχέδιο της είναι παρόμοιο με αυτό της βρύσης του Δήμου στη Μυτιλήνη, ενώ αυτή εδώ έχει ως "δέσιμο" το αέτωμα.
Το νερό έχει στεγνώσει...
Χαραγμένο έχει:
ΕΥΘΥΜΙΑ Π. ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ
Σεπτεμβρίου 18 το 1894


Saturday, 20 April 2013

Η μαρμάρινη βρύση της Άντισσας


Η πλατεία του πανέμορφου αυτού χωριού, που μοιάζει σκαρφαλωμένο στην πλαγιά του βουνού, στολίζεται με πλατάνια και με αυτή τη δίχρωμη μαρμάρινη βρύση. Το στυλ της έχει ξεφύγει από το παραδοσιακό της Λέσβου και τη διαφοροποιεί. Οι πεσσοί στη βάση τους είναι διακοσμημένοι με δύο τετράφυλλα λουλούδια και πάνω με ένα είδος κυρήκειο, ενώ καταλήγουν σε επίκρανα. Το στόμιο εκροής καταλήγει σε μπρούτζινη βρύση που από πίσω έχει μια επίσης μπρούτζινη λεονταροκεφαλή (γυρισμένη ανάποδα όπως φαίνεται στη φωτογραφία..). Ανάμεσα στη μονοκόμματη σκούρα γκρί στηθαία πλάκα και την επιγραφή υπάρχει ένα στενό πλαίσιο που απεικονίζει στεφάνι, το οποίο εκτείνεται δεξιά κι αριστερά.
Η επιγραφή αναγράφει:
1943
ΚΟΙΝΟΤΗΣ ΑΝΤΙΣΣΗΣ
ΥΔΩΡ ΜΕΝ ΑΡΙΣΤΟΝ...
Μια συμμετρική γιρλάντα στολίζει το πάνω μέρος της επιγραφής ενώ καθισμένο πάνω στην κορυφή της βρύσης, τη "φρουρεί" ένα όμορφο λευκό μαρμάρινο λιοντάρι.


Tuesday, 9 April 2013

Η βρύση της πλατείας Παπάδου

Πρόκειται για τη βρύση που στολίζει και δένει ως σύνολο την όμορφη πλατεία του Παπάδου, μαζί με τον πλάτανο, την εκκλησία του Ταξιάρχη και τα παλιά μαγαζιά της αγοράς. Όπως αναφέρεται, η βρύση προϋπήρχε στον αύλειο χώρο της εκκλησίας πριν χτισθεί η νεότερη το 1836 από τον Καρέκο. Το επίκεντρο της ζωής της πλατείας και ο τόπος συνάντησης έχει μεταφερθεί πια στην Πατρικού. Λιγοστοί άνθρωποι κάθονται στα καφενεία ενώ τα περισσότερα παλιά μαγαζιά είναι κλειστά με τα λουκέτα τους. Μέχρι σήμερα όμως, η βρύση στέκει στο δρόμο δεξιά στη γωνία, κατεβαίνοντας από το δρόμο της Πατρικούς.
    Είναι υπερυψωμένη και στη θέση του παλιού κρουνού φέρει μεταλλική βρύση ενώ η γούρνα της είναι σπασμένη και κακοποιημένη. Φιλοτεχνημένη από λευκό μάρμαρο είναι από τα ομορφότερα δείγματα που μας άφησαν τα χέρια των λιθοξόων του νησιού μας. Η τεχνοτροπία του όλου διάκοσμού της είναι σε μπαρόκ θέμα (ανθοδοχεία με άνθη, γιρλάντες, τοξύλλια και αναδιπλούμενα φύλλα) που μας παραπέμπει στην ίδια ακριβώς τεχνοτροπία κατασκευής κρηνών στα τέλη του 17ου αιώνα στην Τήνο, οπότε πιθανολογούμε πως ο μαρμαρογλύπτης που τη φιλοτέχνησε είναι από εκεί, και διόλου απίθανο να κατασκευάσθηκε και εκεί (βλέπε παρακάτω φωτογραφία). Υπάρχει όμως κι ένα στοιχείο που δείχνει πως ίσως φιλοτεχνήθηκε στη Λέσβο: πρόκειται για το γεγονός πως στο διάκοσμό της φέρει δύο κυπαρίσσια, κάτι που είναι πολύ χαρακτηριστικό στις περισσότερες βρύσες της Λέσβου.
    Οι δύο κίονες πατάνε πάνω στα άκρα της γούρνας, ενώ τα πλαϊνά τους έχουν πλαίσιο. Στα επίκρανά τους είναι τοποθετημένη μονοκόμματη μαρμαρόπετρα η οποία σχηματίζει διπλοκάμπυλο τόξο. Στα δεξιά και αριστερά φέρει σιγματοειδή τοξύλλια, λουλούδια και άνω και κάτω ρόδακες. Στο μέσον του τόξου φέρει σταυρό και δεξιά και αριστερά αναγράφεται το έτος κατασκευής «1795». Το γύρω πλαίσιο φέρει πλεκτό διάκοσμο.
    Το στηθαίο είναι συναρμολογημένο από δύο μαρμαρόπετρες που είναι ιδιαίτερα διακριτές. Ο διάκοσμος της χωρίζεται σε τρία μέρη. Το άνω μέρος φέρει ανθοδέσμη και δεξιά κι αριστερά τοξύλλια σε σχήμα C με πλατύφυλλα πλουμιά.
Το μεσαίο μέρος σχηματίζει ημικυκλικό τόξο και φέρει λουλούδια και τοξύλλια με ελικοειδή κατάληξη.
    Στο διάκοσμο του κρουνού δεξιά κι αριστερά έχουμε κυπαρίσσια όπου οι κορυφές τους γέρνουν προς τα μέσα. Στο κεντρικό σημείο της εκροής του νερού υπάρχουν επίσης σιγματοειδή τοξύλλια (σε σχήμα S), ενώ το εσωτερικό τόξο συμπληρώνεται με ριπιδωτά πλατύφυλλα.
    Μια βρύση-κόσμημα που πρέπει να προσεχθεί και να αναδειχθεί. Στη φωτογραφία είναι στεφανωμένη με το πεντάφυλλο.



Η βρύση της Κυρά-Ξένης Πανόρμου στη Τήνο. Έργο στα τέλη του 18ου αι.


Η πλατεία Παπάδου με την εκκλησία του Ταξιάρχη





Friday, 5 April 2013

Το υδάτινο "στοιχειό" σε βρύση της Αγιάσου

 

Σε αυτή τη βρύση βλέπουμε κάτι όλοτελα διαφορετικό απ΄όσα συνηθίζονται στις βρύσες της Λέσβου. Ο κρουνός εκροής του νερού είναι μια ανθωπόμορφη ανάγλυφη κεφαλή με "αποτρόπαιο" χαρακτήρα, παραπέμποντας στην παράδοση και υποδηλώνοντας το "στοιχειό" της πηγής. Το "αποτρόπαιο" αντικείμενο, κατά τη λαϊκή πίστη, αποτρέπει το επικείμενο κακό ή μετατρέπει το κακό σε καλό. Τέτοιες βρύσες υπάρχουν στην Τήνο καθώς και σε άλλα νησιά του Αιγαίου.
Η δεύτερη ανάγλυφη αναπαράσταση παρουσιάζει μια "δοξασία": έναν άγγελο να διώχνει (ή να πατάει) το κακό και θυμωμένο "στοιχειό". Κατά τη λαϊκή παράδοση, η κάθε πηγή έχει το "στοιχειό" της όπως και οι κρήνες και τα πηγάδια.
Στη μικρή αυτή ανάγλυφη αναπαράσταση ίσως αναφέρεται και ο κατασκευαστής του γλυπτού "ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΤΟΥ ΕΛΜΥΡΟΙΣ". Στις λεσβιακές βρύσες σπάνια αυτό αναφέρεται. Ίσως λοιπόν η βρύση αυτή να έχει μάστορα κάποιον από την Τήνο.
Τα μέρη της βρύσης προέρχονται από δεύτερη χρήση, ενώ η βρύση και η γούρνα δεν πρέπει να συνανήκουν.



Monday, 1 April 2013

Τύπος παραδοσιακής Λεσβιακής βρύσης

Ένας από τους πιο διαδεδομένους τύπους λεσβιακής βρύσης είναι αυτός στο σκίτσο-υπόδειγμα. Πρόκειται για σχέδιο βρύσης του 1828 και βρίσκεται στο Κάτω Τρίτος. Παρόμοιες υπάρχουν αρκετές σε όλο το νησί.
Εδώ παρουσιάζουμε έναν τύπο για να δούμε τα στοιχεία που χαρακτήριζαν συνήθως τις ελληνικές βρύσες, χωρίς όμως αυτό να είναι απόλυτο. Το βασικό χαρακτηριστικό αυτού του τύπου είναι πως έχουν κατασκευαστεί εξ ολοκλήρου από μάρμαρο. Το "τόξο" είναι ημικυκλικό και οι μαρμάρινες πλάκες που το απαρτίζουν είναι συνήθως τρεις με τη μεσαία να αποτελεί το "κλειδί "(κλείδωμα του τόξου). Στο μεσαίο μάρμαρο συνήθως υπάρχει σταυρός ή ροζέτα, ενώ δεξιά και αριστερά υπάρχουν δύο "ροζέτες" ή "ρόδακες "(ένα αρχαίο διαχρονικό κόσμημα, σύμβολο και φυλαχτό που η χρήση του άρχισε από την Μυκηναϊκή περίοδο -ρόδαξ, ρόδον, τριαντάφυλλο). Οι πλάκες που σχηματίζουν το "τόξο" μπορεί να είναι και δύο, σπανίως είναι μονοκόμματο.
Το επιστέγασμα στις τρεις μαρμάρινες πλάκες, είναι το εγκάρσιο τεθλασμένο "γείσο" ή κορνίζα. Το "στηθαίο" μπορεί να αποτελείται από πολλές μαρμάρινες πλάκες μία από τις οποίες φέρει την κτητορική επιγραφή. Στις πιο σύνθετες βρύσες το "στηθαίο" φέρει εγχάρακτες διακοσμήσεις "πλουμιά" (στολίδια), ενώ στις πιο απλές υπάρχουν μόνο μονοκόμματες πλάκες μαρμάρου.
Η πλάκα του κρουνού, φέρει πλουμιά ή και κυπαρίσσια. Ο κρουνός είναι απλός με μαρμάρινη εκροή. Το νερό τρέχει αδιάκοπα, ενώ πολλές φορές το έφραζαν με ένα πανί για να μη χάνεται. Σπάνια συναντάμε βρύσες που έχουν ως κρουνό λεονταροκεφαλή η οποία απαντάται στις βρύσες της αρχαίας Ελλάδας.
Τα στηρίγματα των πλακών που σχηματίζουν το τόξο, είναι οι "πεσσοί" (ή κίονες ή παραστάτες), που στην κορυφή τους φέρουν τα "επίκρανα". Οι "πεσσοί" συνήθως φέρουν ο καθένας από ένα διακοσμητικό "κυπαρίσσι" ή εγχάρακτες ραβδώσεις.
Στο κάτω μέρος της βρύσης, δεξιά και αριστερά, βρίσκονται οι πλάκες που έβαζαν τα λαγήνια για να γεμίσουν νερό και κεντρικά η γούρνα για τα υποζύγια.